खेळण्यांच्या निर्यात पुरवठा साखळीची पुनर्रचना: ‘मेड इन चायना’ पासून ‘जागतिक विकेंद्रित उत्पादना’पर्यंत

पुनर्रचनेचे चालक घटक: भू-राजकारण आणि खर्चाचा दबाव

दोन परस्परव्यापी शक्ती पुरवठा साखळीतील बदलाला गती देत ​​आहेत: चीनमधील सततचे भू-राजकीय धोके आणि वाढता खर्चाचा दबाव.

भू-राजकीय आघाडीवर, प्रमुख अर्थव्यवस्थांमधील व्यापारी तणावामुळे पारंपरिक निर्यात मार्गांमध्ये व्यत्यय आला आहे. जगातील सर्वात मोठी खेळण्यांची बाजारपेठ असलेल्या अमेरिकेने, २०१८ पासून विशिष्ट चिनी खेळण्यांच्या श्रेणींवर २५% पर्यंत शुल्क कायम ठेवले आहे आणि ते तात्काळ मागे घेण्याचे कोणतेही संकेत नाहीत. "या शुल्कांमुळे अमेरिकेला येणाऱ्या ऑर्डर्सवरील आमचा नफा ८-१० टक्क्यांनी कमी झाला आहे," असे शेन्झेनस्थित, जागतिक स्तरावर आघाडीच्या खेळणी उत्पादक असलेल्या अल्फा ग्रुपचे पुरवठा साखळी संचालक वांग जियान म्हणतात. युरोपियन युनियननेही आयातीचे नियम अधिक कडक केले असून, चिनी खेळण्यांसाठी अतिरिक्त अनुपालन प्रमाणपत्रांची आवश्यकता आहे, ज्यामुळे वितरणासाठी लागणारा वेळ आणि प्रशासकीय खर्च वाढला आहे.

चीनमधील खर्चाच्या दबावामुळे या बदलाला आणखी चालना मिळाली आहे. CTJPA च्या आकडेवारीनुसार, ग्वांगडोंग आणि झेजियांगसारख्या चीनच्या खेळणी उत्पादन केंद्रांमधील सरासरी मजुरीचा खर्च गेल्या पाच वर्षांत वार्षिक ६.५% ने वाढला असून, २०२५ मध्ये तो प्रति महिना ३८०-४५० पर्यंत पोहोचला आहे. त्याच वेळी, जागतिक पुरवठा साखळीतील व्यत्ययांमुळे २०२२ पासून कच्च्या मालाच्या (प्लास्टिक रेझिन्स आणि इलेक्ट्रॉनिक घटकांसह) किमतींमध्ये वार्षिक १२-१८% ने चढ-उतार झाला आहे. याउलट, व्हिएतनामच्या औद्योगिक क्षेत्रांमध्ये मजुरीचा खर्च प्रति महिना सुमारे २००-२८० च्या आसपास आहे, आणि मेक्सिकोमधील उत्पादन क्षेत्रातील मजुरी (प्रति महिना ३००-३५०) उत्तर अमेरिकन बाजारपेठेत प्रवेशासाठी खर्चाच्या दृष्टीने फायदेशीर ठरते.

"विकेंद्रीकरण हे केवळ खर्चापुरते मर्यादित नाही, तर ते अस्तित्वासाठीही महत्त्वाचे आहे," असे ग्वांगझो ऑल्डे टॉईजचे सीईओ ली मिंग स्पष्ट करतात, ज्यांनी २०२३ मध्ये व्हिएतनाममध्ये एक कारखाना सुरू केला. "अनेक उत्पादन केंद्रे असल्यामुळे आम्हाला जकातीचा फटका टाळता येतो आणि जर एखाद्या प्रदेशात व्यत्यय आला, जसे की २०२२ च्या शांघाय लॉकडाउनमुळे आमच्या मालाची वाहतूक सहा आठवडे उशिरा झाली होती, तर पुरवठा साखळी खुली ठेवता येते."

प्रमुख केंद्रे: व्हिएतनाम आणि मेक्सिको दुसऱ्या तळाच्या मांडणीत आघाडीवर आहेत

खेळणी उद्योगांच्या परदेशातील विस्तारासाठी व्हिएतनाम आणि मेक्सिको ही सर्वात लोकप्रिय ठिकाणे म्हणून उदयास आली आहेत, आणि प्रत्येक देश वेगवेगळ्या बाजारपेठांनुसार तयार केलेले वैशिष्ट्यपूर्ण फायदे देतो.

व्हिएतनाम: आग्नेय आशियातील उत्पादन शक्तीकेंद्र

आपल्या सामरिक स्थानामुळे, प्राधान्यपूर्ण व्यापार करारांमुळे आणि वाढत्या औद्योगिक परिसंस्थेमुळे, व्हिएतनाम आग्नेय आशियाई आणि युरोपीय बाजारपेठांसाठी एक प्रमुख पर्याय बनला आहे. व्हिएतनामच्या सामान्य सांख्यिकी कार्यालयाच्या माहितीनुसार, देशाचे खेळणी उत्पादन क्षेत्र २०२० पासून दरवर्षी १५% दराने वाढले असून, २०२४ मध्ये निर्यात ३.२ अब्ज डॉलर्सपर्यंत पोहोचली आहे.

प्रमुख चीनी खेळणी कंपन्यांनी आधीच आपले मजबूत स्थान निर्माण केले आहे. अल्फा ग्रुपचा हो चि मिन्ह शहरातील कारखाना, जो २०२४ मध्ये सुरू झाला, आता कंपनीच्या ३०% प्लश टॉईज आणि ॲक्शन फिगर्सचे उत्पादन करतो, जे प्रामुख्याने आग्नेय आशियाई बाजारपेठांसाठी (इंडोनेशिया आणि मलेशियासह) आणि युरोपियन युनियनसाठी (EU) आहे. "चीनमधून जकार्ताला निर्यात करण्याच्या तुलनेत, येथे उत्पादन स्थानिक केल्यामुळे आमचा वाहतूक खर्च ४० टक्क्यांनी कमी झाला आहे," असे वांग जियान नमूद करतात. या कारखान्याला व्हिएतनामच्या युरोपियन युनियन (EU) आणि आसियान (ASEAN) सोबतच्या मुक्त व्यापार करारांचा (FTAs) देखील फायदा होतो, ज्यामुळे बहुतेक खेळण्यांच्या निर्यातीवरील शुल्क रद्द होते.

व्हिएतनामच्या सरकारने कर सवलती देऊन हा करार अधिक आकर्षक बनवला आहे: परदेशी खेळणी उत्पादकांना ४-१० वर्षांसाठी कॉर्पोरेट आयकर सूट मिळते, त्यानंतर ५-१० वर्षांसाठी ५०% कर कपात मिळते. तथापि, आव्हाने कायम आहेत, ज्यात कुशल कामगारांची कमतरता (विशेषतः इलेक्ट्रॉनिक खेळण्यांच्या जुळणीमध्ये) आणि उच्च-गुणवत्तेच्या घटकांचे मर्यादित स्थानिक पुरवठादार यांचा समावेश आहे—त्यामुळे अनेक कंपन्यांना ४०-६०% कच्चा माल चीनमधून आयात करण्यास भाग पडते.

मेक्सिको: उत्तर अमेरिकेसाठी नियरशोरिंगचे केंद्र

आपल्या भौगोलिक सान्निध्याचा आणि अमेरिका-मेक्सिको-कॅनडा कराराचा (USMCA) फायदा घेत, ३८ अब्ज डॉलर्सच्या अमेरिकन खेळणी बाजाराला लक्ष्य करणाऱ्या खेळणी कंपन्यांसाठी मेक्सिको हे एक प्रमुख केंद्र बनले आहे. 'निअरशोरिंग'—म्हणजेच उत्पादन लक्ष्यित बाजारपेठांच्या जवळ स्थापित करणे—हा या उद्योगात एक प्रचलित शब्द बनला आहे, कारण चीनमधून लागणाऱ्या २५-३५ दिवसांच्या तुलनेत मेक्सिकन कारखाने अमेरिकन किरकोळ विक्रेत्यांना ३-५ दिवसांत खेळणी पोहोचवू शकतात.

ऑल्डे टॉईजने २०२५ मध्ये मेक्सिकोमधील मॉन्टेरी येथे एक कारखाना सुरू केला, जो अमेरिकेच्या बाजारपेठेसाठी शैक्षणिक खेळणी आणि बिल्डिंग सेट्सवर लक्ष केंद्रित करतो. "यूएसएमसीए (USMCA) करारामुळे आम्हाला चिनी खेळण्यांवरील अमेरिकन शुल्क टाळता येते, आणि कमी लीड टाइम्समुळे आम्हाला किरकोळ मागणीला अधिक वेगाने प्रतिसाद देता येतो—जसे की सुट्ट्यांच्या हंगामासाठी उत्पादन वाढवणे," असे ली मिंग म्हणतात. हा कारखाना सध्या ऑल्डेच्या अमेरिकेतील २०% ऑर्डर्सचा पुरवठा करतो, आणि २०२७ पर्यंत हे प्रमाण ४०% पर्यंत वाढवण्याची योजना आहे.

मेक्सिकोचे फायदे केवळ भौगोलिक स्थानापुरते मर्यादित नाहीत: तेथील उत्पादन क्षेत्रात (इलेक्ट्रॉनिक्स आणि प्लास्टिक मोल्डिंगचा अनुभव असलेले) एक प्रस्थापित मनुष्यबळ आहे आणि अमेरिकेच्या लॉजिस्टिक्स नेटवर्कची उपलब्धता आहे. तथापि, काही प्रदेशांमधील वाढता ऊर्जा खर्च आणि सुरक्षेच्या चिंतेमुळे, कंपन्यांनी धोके कमी करण्यासाठी स्थानिक सुरक्षा आणि नवीकरणीय ऊर्जा उपायांमध्ये गुंतवणूक करण्यास सुरुवात केली आहे.

बहुदेशीय सहकार्याचे व्यवस्थापन: आव्हाने आणि रणनीती

जागतिक विकेंद्रित उत्पादन लवचिकता देत असले तरी, ते समन्वयाची गुंतागुंतीची आव्हानेही निर्माण करते. खेळणी कंपन्यांना सुरळीत कामकाज सुनिश्चित करण्यासाठी वेगवेगळे नियम, सांस्कृतिक भिन्नता आणि पुरवठा साखळीतील पारदर्शकतेच्या समस्या हाताळाव्या लागतात.

प्रमुख आव्हाने

पुरवठा साखळीची दृश्यमानता:चीनमधून येणारे प्लास्टिकचे भाग, व्हिएतनाममधून येणारे इलेक्ट्रॉनिक घटक आणि मेक्सिकोमधून येणारे पॅकेजिंग यांसारख्या अनेक देशांमधून येणाऱ्या घटकांचा मागोवा घेणे, जर योग्यरित्या व्यवस्थापित केले नाही तर विलंबास कारणीभूत ठरू शकते. २०२४ च्या CTJPA सर्वेक्षणात असे आढळून आले की, परदेशात कारखाने असलेल्या ४५% खेळणी निर्यातदारांनी "पुरवठा साखळीतील पारदर्शकतेचा अभाव" हे त्यांचे सर्वात मोठे आव्हान असल्याचे सांगितले.

गुणवत्ता नियंत्रण:वेगवेगळ्या देशांतील कारखान्यांमध्ये सातत्यपूर्ण गुणवत्ता राखणे हे आणखी एक आव्हान आहे. "व्हिएतनामी कामगारांची कौशल्य पातळी चिनी कामगारांपेक्षा वेगळी आहे, त्यामुळे आमची खेळणी युरोपियन युनियनच्या सुरक्षा मानकांची पूर्तता करतील याची खात्री करण्यासाठी आम्हाला अतिरिक्त प्रशिक्षणात गुंतवणूक करावी लागली," असे वांग जियान स्पष्ट करतात.

नियामक अनुपालन:प्रत्येक देशाचे स्वतःचे सुरक्षा नियम (जसे की यूएस कंझ्युमर प्रॉडक्ट सेफ्टी कमिशनचे मानके आणि ईयूचे EN 71) आणि कर नियम आहेत, त्यामुळे नियमांचे उल्लंघन टाळण्यासाठी कंपन्यांना स्थानिक तज्ञांना नियुक्त करणे आवश्यक असते.

प्रभावी व्यवस्थापन धोरणे

या आव्हानांवर मात करण्यासाठी, खेळणी कंपन्या नाविन्यपूर्ण धोरणे अवलंबत आहेत:

डिजिटलीकरण:अनेक कंपन्या इन्व्हेंटरी, उत्पादन वेळापत्रक आणि शिपमेंटचा रिअल-टाइममध्ये मागोवा घेण्यासाठी SAP आणि Oracle सारख्या क्लाउड-आधारित सप्लाय चेन मॅनेजमेंट (SCM) सिस्टीम वापरत आहेत. अल्फा ग्रुप एक AI-शक्तीवर चालणारे SCM टूल वापरते, जे टीम्सना संभाव्य विलंबाबद्दल (जसे की व्हिएतनाममधील घटकांची कमतरता) सतर्क करते आणि पर्यायी पुरवठादार सुचवते. "यामुळे आमच्या उत्पादनातील विलंब ३०% ने कमी झाला आहे," असे वांग जियान म्हणतात.

स्थानिकीकरण संघ:यशासाठी स्थानिक व्यवस्थापक आणि अभियंत्यांची नियुक्ती करणे अत्यावश्यक झाले आहे. ऑल्डेच्या मेक्सिकन कारखान्यात एक स्थानिक ऑपरेशन्स टीम कार्यरत आहे, जी नियामक अनुपालन, कामगार संबंध आणि लॉजिस्टिक्स हाताळते, तर चिनी मुख्यालय जागतिक धोरणावर देखरेख ठेवते. "स्थानिक टीम्सना बाजारपेठ आणि संस्कृतीची अधिक चांगली समज असते—त्यांनी आम्हाला स्थानिक पुरवठादारांशी चांगले सौदे करण्यास मदत केली आहे," असे ली मिंग नमूद करतात.

धोरणात्मक भागीदारी:चिनी आयातीवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी कंपन्या स्थानिक पुरवठादारांसोबत भागीदारी करत आहेत. अल्फा ग्रुपने आपल्या कच्च्या मालापैकी ३०% पुरवठा करण्यासाठी दोन व्हिएतनामी प्लास्टिक उत्पादकांशी करार केले आहेत, ज्यामुळे उत्पादन कालावधी आणि वाहतूक खर्च कमी होत आहे.

आपत्कालीन राखीव निधी:अनपेक्षित व्यत्ययांना (जसे की नैसर्गिक आपत्ती किंवा सीमावर्ती भागातील विलंब) प्रतिसाद देण्यासाठी, कंपन्या प्रत्येक उत्पादन केंद्रात प्रमुख घटकांचा १०-१५% आपत्कालीन साठा ठेवत आहेत. "२०२४ मध्ये मेक्सिकोमधील ओटिस चक्रीवादळाच्या वेळी, आमच्या आपत्कालीन साठ्यामुळे आम्हाला दोन आठवडे उत्पादन चालू ठेवता आले," असे ली मिंग पुढे सांगतात.

भविष्यातील कल:"चायना + एन" मॉडेल मुख्य प्रवाहात आले.

उद्योग तज्ज्ञांच्या मते, 'चायना + एन' मॉडेल—म्हणजे चीनला मुख्य उत्पादन केंद्र म्हणून ठेवून १-२ परदेशी केंद्रे जोडणे—हे मोठ्या खेळणी निर्यातदारांसाठी मानक बनेल. चीन आपल्या परिपक्व पुरवठा साखळी, कुशल मनुष्यबळ आणि मोठ्या प्रमाणांमुळे महत्त्वपूर्ण राहील: २०३० पर्यंत जागतिक खेळणी उत्पादनापैकी ६०-७०% उत्पादन चीनमध्येच होण्याची अपेक्षा आहे, परंतु यावेळी दुय्यम केंद्रांचे जाळे अधिक वैविध्यपूर्ण असेल.

"चीनची जागा घेतली जात नाहीये, उलट त्याला पूरक ठरत आहे," असे युरोमॉनिटर इंटरनॅशनलच्या वरिष्ठ विश्लेषक सारा ली म्हणतात. "चीनमधील कारखाने मोठ्या प्रमाणातील, गुंतागुंतीचे उत्पादन (जसे की इलेक्ट्रॉनिक खेळणी) हाताळत राहतील, तर व्हिएतनाम आणि मेक्सिको बाजारपेठेनुसार विशिष्ट उत्पादने आणि त्वरित प्रतिसादाच्या मागण्यांवर लक्ष केंद्रित करतील."

पुरवठा साखळीच्या निर्णयांमध्येही शाश्वतता मोठी भूमिका बजावेल. अनेक कंपन्या युरोपियन युनियन (EU) आणि अमेरिकेच्या (US) शाश्वतता नियमांनुसार, त्यांचे परदेशातील कारखाने नवीकरणीय ऊर्जा (जसे की व्हिएतनाममधील सौर ऊर्जा) वापरण्यासाठी आणि कार्बन उत्सर्जन कमी करण्यासाठी तयार करत आहेत. "आमचा मेक्सिकन कारखाना ५०% सौर ऊर्जेवर चालतो, ज्यामुळे केवळ खर्चच कमी होत नाही, तर आमची उत्पादने टार्गेट आणि वॉलमार्टसारख्या पर्यावरण-सजग विक्रेत्यांसाठी अधिक आकर्षक बनतात," असे ली मिंग म्हणतात.

खेळणी उद्योग जागतिक उत्पादनाच्या नव्या युगात प्रवेश करत असताना, यशाची गुरुकिल्ली संतुलनात आहे: प्रत्येक उत्पादन केंद्राच्या सामर्थ्याचा उपयोग करणे, समन्वयासाठी डिजिटल साधनांमध्ये गुंतवणूक करणे आणि भू-राजकीय व बाजारपेठेतील बदलांना प्रतिसाद देण्यासाठी चपळ राहणे. निर्यातदारांसाठी, 'मेड इन चायना' वरून 'मेड ग्लोबली' कडे वळणे हा आता पर्याय राहिलेला नाही—स्पर्धात्मक जागतिक खेळणी बाजारपेठेत यशस्वी होण्यासाठी ही एक गरज आहे.