KANTON, październik [XX] — Przez dekady marka „Made in China” stanowiła trzon światowego przemysłu zabawkowego, a kraj ten odpowiadał za ponad 70% światowego eksportu zabawek. Jednak obecnie następuje głęboka zmiana: napięcia geopolityczne, rosnące koszty produkcji i wymagania dotyczące odporności łańcucha dostaw zmuszają przedsiębiorstwa zabawkarskie do odejścia od jednolitego modelu skoncentrowanego na Chinach na rzecz „globalnej, zdecentralizowanej produkcji”. Wietnam, Meksyk i inne rozwijające się centra produkcyjne stają się kluczowymi drugorzędnymi bazami produkcyjnymi, podczas gdy firmy zmagają się ze złożonością koordynacji wielonarodowych sieci dostaw. Nowe dane branżowe pokazują, że 62% czołowych chińskich eksporterów zabawek założyło lub planuje założyć fabryki za granicą do 2026 roku, w porównaniu z 38% w 2020 roku, według China Toy & Juvenile Products Association (CTJPA).
Czynniki napędzające restrukturyzację: geopolityka i presja kosztów
Dwie nakładające się na siebie siły przyspieszają zmiany w łańcuchu dostaw: ciągłe zagrożenia geopolityczne i rosnąca presja kosztowa w Chinach.
Na froncie geopolitycznym napięcia handlowe między głównymi gospodarkami zakłóciły tradycyjne szlaki eksportowe. Stany Zjednoczone, największy rynek zabawek na świecie, utrzymują cła sięgające 25% na niektóre kategorie chińskich zabawek od 2018 roku, bez żadnych oznak ich natychmiastowego zniesienia. „Te cła zmniejszyły nasze marże zysku o 8-10% w przypadku zamówień kierowanych do USA” – mówi Wang Jian, dyrektor ds. łańcucha dostaw w Alpha Group z siedzibą w Shenzhen, wiodącym globalnym producencie zabawek. Unia Europejska również zaostrzyła przepisy importowe, wymagając dodatkowych certyfikatów zgodności dla chińskich zabawek, co wydłuża czas realizacji zamówień i podnosi koszty administracyjne.
Presja kosztowa w Chinach dodatkowo nasiliła tę zmianę. Średnie koszty pracy w chińskich centrach produkcji zabawek – takich jak Guangdong i Zhejiang – rosły o 6,5% rocznie w ciągu ostatnich pięciu lat, osiągając poziom 380–450 funtów miesięcznie w 2025 roku, według danych CTJPA. Tymczasem ceny surowców (w tym żywic syntetycznych i komponentów elektronicznych) wahały się o 12–18% rocznie od 2022 roku, napędzane zakłóceniami w globalnych łańcuchach dostaw. Z kolei koszty pracy w wietnamskich strefach przemysłowych oscylują wokół 200–280 funtów miesięcznie, a płace w meksykańskim przemyśle (300–350 funtów miesięcznie) zapewniają przewagę kosztową w dostępie do rynku północnoamerykańskiego.
„Decentralizacja to nie tylko kwestia kosztów – to kwestia przetrwania” – wyjaśnia Li Ming, dyrektor generalny Guangzhou Auldey Toys, firmy, która w 2023 roku uruchomiła fabrykę w Wietnamie. „Posiadanie wielu baz produkcyjnych pozwala nam unikać ceł i utrzymywać otwarte linie dostaw, jeśli któryś region napotka zakłócenia, takie jak blokada Szanghaju w 2022 roku, która opóźniła nasze dostawy o sześć tygodni”.
Kluczowe centra: Wietnam i Meksyk prowadzą w układzie drugiej bazy
Wietnam i Meksyk stały się najpopularniejszymi kierunkami ekspansji zagranicznej przedsiębiorstw zajmujących się zabawkami. Każdy z tych krajów oferuje unikalne korzyści dostosowane do różnych rynków.
Wietnam: potęga produkcyjna Azji Południowo-Wschodniej
Wietnam stał się jednym z głównych rynków Azji Południowo-Wschodniej i Europy dzięki strategicznemu położeniu, preferencyjnym umowom handlowym i rozwijającemu się ekosystemowi przemysłowemu. Według Wietnamskiego Generalnego Urzędu Statystycznego, sektor produkcji zabawek w tym kraju rozwijał się w tempie 15% rocznie od 2020 roku, a eksport osiągnął 3,2 miliarda dolarów w 2024 roku.
Duże chińskie firmy produkujące zabawki ugruntowały już swoją pozycję. Fabryka Alpha Group w Ho Chi Minh City, otwarta w 2024 roku, produkuje obecnie 30% pluszowych zabawek i figurek akcji firmy, głównie na rynki Azji Południowo-Wschodniej (w tym Indonezję i Malezję) oraz do UE. „Lokalizacja produkcji w tym miejscu pozwoliła nam obniżyć koszty wysyłki o 40% w porównaniu z eksportem z Chin do Dżakarty” – zauważa Wang Jian. Fabryka korzysta również z umów o wolnym handlu (FTA) zawartych przez Wietnam z UE i ASEAN, które znoszą cła na większość eksportowanych zabawek.
Rząd Wietnamu dodatkowo osłodził ofertę, wprowadzając ulgi podatkowe: zagraniczni producenci zabawek korzystają ze zwolnienia z podatku dochodowego od osób prawnych przez 4-10 lat, a następnie z 50-procentowej obniżki podatku przez 5-10 lat. Nadal jednak istnieją wyzwania, takie jak niedobór wykwalifikowanych pracowników (szczególnie w montażu zabawek elektronicznych) i ograniczona liczba lokalnych dostawców wysokiej jakości komponentów – co zmusza wiele firm do importowania 40-60% surowców z Chin.
Meksyk: Centrum Nearshoringu dla Ameryki Północnej
Meksyk stał się bazą wypadową dla firm zabawkarskich, które celują w rynek zabawek w USA o wartości 38 miliardów dolarów, wykorzystując swoją bliskość i umowę USA-Meksyk-Kanada (USMCA). Nearshoring – lokowanie produkcji blisko rynków docelowych – stał się modnym hasłem w branży, ponieważ meksykańskie fabryki mogą dostarczać zabawki do amerykańskich sprzedawców detalicznych w ciągu 3-5 dni, w porównaniu z 25-35 dniami z Chin.
Firma Auldey Toys otworzyła fabrykę w Monterrey w Meksyku w 2025 roku, koncentrując się na zabawkach edukacyjnych i zestawach konstrukcyjnych na rynek amerykański. „Umowa USMCA pozwala nam uniknąć amerykańskich ceł na chińskie zabawki, a krótsze terminy realizacji zamówień pozwalają nam szybciej reagować na popyt detaliczny – na przykład zwiększając produkcję na okres świąteczny” – mówi Li Ming. Fabryka zaspokaja obecnie 20% zamówień firmy Auldey w USA, a do 2027 roku planuje zwiększyć ten udział do 40%.
Przewagi Meksyku wykraczają poza granice geograficzne: jego sektor produkcyjny dysponuje ugruntowaną siłą roboczą (z doświadczeniem w elektronice i formowaniu tworzyw sztucznych) oraz dostępem do amerykańskich sieci logistycznych. Jednak wyższe koszty energii i obawy o bezpieczeństwo w niektórych regionach skłoniły firmy do inwestowania w lokalne systemy bezpieczeństwa i rozwiązania z zakresu energii odnawialnej, aby ograniczyć ryzyko.
Zarządzanie współpracą wielonarodową: wyzwania i strategie
Globalna, zdecentralizowana produkcja zapewnia odporność, ale jednocześnie stwarza złożone wyzwania koordynacyjne. Firmy zabawkarskie muszą radzić sobie z różnymi przepisami, różnicami kulturowymi i problemami z widocznością łańcucha dostaw, aby zapewnić płynne funkcjonowanie.
Kluczowe wyzwania
Widoczność łańcucha dostaw:Śledzenie komponentów w wielu krajach – takich jak części plastikowe z Chin, komponenty elektroniczne z Wietnamu i opakowania z Meksyku – może prowadzić do opóźnień, jeśli nie jest odpowiednio zarządzane. Badanie CTJPA z 2024 roku wykazało, że 45% eksporterów zabawek z fabrykami za granicą wskazało „słabą przejrzystość łańcucha dostaw” jako swoje główne wyzwanie.
Kontrola jakości:Utrzymanie stałej jakości w fabrykach w różnych krajach to kolejna przeszkoda. „Wietnamscy pracownicy mają inny poziom umiejętności niż chińscy, dlatego musieliśmy zainwestować w dodatkowe szkolenia, aby zapewnić, że nasze zabawki spełniają unijne normy bezpieczeństwa” – wyjaśnia Wang Jian.
Zgodność z przepisami:Każdy kraj ma swoje własne przepisy dotyczące bezpieczeństwa (takie jak normy amerykańskiej Komisji ds. Bezpieczeństwa Produktów Konsumenckich czy unijna norma EN 71) i przepisy podatkowe, wymagające od firm zatrudniania lokalnych ekspertów w celu uniknięcia niezgodności z przepisami.
Skuteczne strategie zarządzania
Aby sprostać tym wyzwaniom, firmy produkujące zabawki przyjmują innowacyjne strategie:
Digitalizacja:Wiele firm korzysta z chmurowych systemów zarządzania łańcuchem dostaw (SCM) – takich jak SAP i Oracle – do śledzenia zapasów, harmonogramów produkcji i wysyłek w czasie rzeczywistym. Alpha Group korzysta z narzędzia SCM opartego na sztucznej inteligencji, które powiadamia zespoły o potencjalnych opóźnieniach (takich jak brak komponentów w Wietnamie) i sugeruje alternatywnych dostawców. „Dzięki temu zmniejszyliśmy opóźnienia w produkcji o 30%” – mówi Wang Jian.
Zespoły lokalizacyjne:Zatrudnianie lokalnych menedżerów i inżynierów stało się kluczowe dla sukcesu. Meksykańska fabryka Auldey zatrudnia lokalny zespół operacyjny, który zajmuje się zgodnością z przepisami, stosunkami pracy i logistyką, podczas gdy chińska centrala nadzoruje strategię globalną. „Lokalne zespoły lepiej rozumieją rynek i kulturę – pomogły nam wynegocjować lepsze warunki z lokalnymi dostawcami” – zauważa Li Ming.
Partnerstwa strategiczne:Firmy współpracują z lokalnymi dostawcami, aby zmniejszyć zależność od chińskiego importu. Grupa Alpha podpisała umowy z dwoma wietnamskimi producentami tworzyw sztucznych na dostawę 30% swoich surowców, co pozwala skrócić czas realizacji zamówień i koszty transportu.
Rezerwy awaryjne:Aby reagować na nieoczekiwane zakłócenia (takie jak klęski żywiołowe czy opóźnienia na granicach), firmy utrzymują zapasy awaryjne na poziomie 10-15% kluczowych komponentów w każdej bazie produkcyjnej. „Podczas huraganu Otis w Meksyku w 2024 roku nasze zapasy awaryjne pozwoliły nam utrzymać produkcję przez dwa tygodnie” – dodaje Li Ming.
Przyszły trend:Model „Chiny + N” staje się powszechny
Eksperci branżowi przewidują, że model „Chiny + N” – utrzymanie Chin jako głównej bazy produkcyjnej przy jednoczesnym dodaniu 1-2 centrów zagranicznych – stanie się standardem dla dużych eksporterów zabawek. Chiny pozostaną kluczowe dzięki dojrzałemu łańcuchowi dostaw, wykwalifikowanej sile roboczej i skali: przewiduje się, że do 2030 roku 60-70% światowej produkcji zabawek nadal będzie pochodzić z Chin, ale z bardziej zdywersyfikowaną siecią baz drugorzędnych.
„Chiny nie są zastępowane, lecz uzupełniane” – mówi Sarah Lee, starsza analityczka w Euromonitor International. „Chińskie fabryki będą nadal obsługiwać masową, złożoną produkcję (np. zabawki elektroniczne), podczas gdy Wietnam i Meksyk koncentrują się na produktach specyficznych dla danego rynku i szybkiej realizacji zamówień”.
Zrównoważony rozwój będzie odgrywał również większą rolę w decyzjach dotyczących łańcucha dostaw. Wiele firm projektuje swoje fabryki za granicą tak, aby wykorzystywały energię odnawialną (np. energię słoneczną w Wietnamie) i ograniczały emisję dwutlenku węgla, zgodnie z przepisami UE i USA dotyczącymi zrównoważonego rozwoju. „Nasza meksykańska fabryka w 50% korzysta z energii słonecznej, co nie tylko obniża koszty, ale także sprawia, że nasze produkty są bardziej atrakcyjne dla ekologicznych sprzedawców detalicznych, takich jak Target i Walmart” – mówi Li Ming.
W obliczu nowej ery globalnej produkcji, jaką wkracza przemysł zabawkarski, kluczem do sukcesu jest równowaga: wykorzystanie atutów każdej bazy produkcyjnej, inwestowanie w narzędzia cyfrowe do koordynacji oraz elastyczne reagowanie na zmiany geopolityczne i rynkowe. Dla eksporterów przejście z koncepcji „Made in China” na „Made Globally” nie jest już opcją – to konieczność, aby odnieść sukces na konkurencyjnym globalnym rynku zabawek.
Czas publikacji: 19.09.2025
