Tái cấu trúc chuỗi cung ứng xuất khẩu đồ chơi: Từ “Sản xuất tại Trung Quốc” sang “Sản xuất phi tập trung toàn cầu”

Các yếu tố thúc đẩy tái cấu trúc: Địa chính trị và áp lực chi phí

Hai yếu tố chồng chéo nhau đang thúc đẩy sự dịch chuyển chuỗi cung ứng: rủi ro địa chính trị dai dẳng và áp lực chi phí ngày càng tăng ở Trung Quốc.

Trên bình diện địa chính trị, căng thẳng thương mại giữa các nền kinh tế lớn đã làm gián đoạn các tuyến xuất khẩu truyền thống. Mỹ, thị trường đồ chơi lớn nhất thế giới, đã duy trì mức thuế lên tới 25% đối với một số loại đồ chơi Trung Quốc kể từ năm 2018, mà không có dấu hiệu giảm thuế ngay lập tức. "Các mức thuế này đã làm giảm biên lợi nhuận của chúng tôi từ 8-10% đối với các đơn đặt hàng sang Mỹ", ông Wang Jian, giám đốc chuỗi cung ứng tại Alpha Group có trụ sở tại Thâm Quyến, một nhà sản xuất đồ chơi hàng đầu toàn cầu, cho biết. Liên minh châu Âu cũng đã thắt chặt các quy định nhập khẩu, yêu cầu các chứng nhận tuân thủ bổ sung đối với đồ chơi Trung Quốc, làm tăng thời gian giao hàng và chi phí hành chính.

Áp lực chi phí tại Trung Quốc càng thúc đẩy sự dịch chuyển này. Theo dữ liệu của CTJPA, chi phí lao động trung bình tại các trung tâm sản xuất đồ chơi của Trung Quốc – như Quảng Đông và Chiết Giang – đã tăng 6,5% mỗi năm trong 5 năm qua, đạt mức 380-450 yên/tháng vào năm 2025. Trong khi đó, giá nguyên liệu thô (bao gồm nhựa và linh kiện điện tử) đã biến động từ 12-18% mỗi năm kể từ năm 2022, do sự gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu. Ngược lại, chi phí lao động tại các khu công nghiệp của Việt Nam dao động quanh mức 200-280 yên/tháng, và tiền lương sản xuất tại Mexico (300-350 yên/tháng) mang lại lợi thế về chi phí cho việc tiếp cận thị trường Bắc Mỹ.

"Phân tán sản xuất không chỉ là vấn đề chi phí mà còn là vấn đề sống còn," ông Li Ming, Giám đốc điều hành của Guangzhou Auldey Toys, công ty đã khai trương nhà máy tại Việt Nam vào năm 2023, giải thích. "Việc có nhiều cơ sở sản xuất cho phép chúng tôi tránh được các khoản thuế quan và duy trì chuỗi cung ứng thông suốt nếu một khu vực gặp phải sự gián đoạn, chẳng hạn như vụ phong tỏa Thượng Hải năm 2022 đã làm chậm trễ các lô hàng của chúng tôi trong sáu tuần."

Các trung tâm trọng điểm: Việt Nam và Mexico dẫn đầu bố cục sân nhà thứ hai.

Việt Nam và Mexico đã nổi lên như những điểm đến phổ biến nhất cho việc mở rộng thị trường ra nước ngoài của các doanh nghiệp đồ chơi, mỗi nước đều có những lợi thế riêng biệt phù hợp với các thị trường khác nhau.

Việt Nam: Cường quốc sản xuất của Đông Nam Á

Nhờ vị trí chiến lược, các hiệp định thương mại ưu đãi và hệ sinh thái công nghiệp đang phát triển, Việt Nam đã trở thành lựa chọn hàng đầu để phục vụ thị trường Đông Nam Á và châu Âu. Theo Tổng cục Thống kê Việt Nam, ngành sản xuất đồ chơi của cả nước đã tăng trưởng 15% mỗi năm kể từ năm 2020, với kim ngạch xuất khẩu đạt 3,2 tỷ USD vào năm 2024.

Các công ty đồ chơi lớn của Trung Quốc đã thiết lập được sự hiện diện mạnh mẽ. Nhà máy của Tập đoàn Alpha tại Thành phố Hồ Chí Minh, khai trương năm 2024, hiện sản xuất 30% lượng đồ chơi nhồi bông và mô hình hành động của công ty, chủ yếu dành cho thị trường Đông Nam Á (bao gồm Indonesia và Malaysia) và EU. Ông Wang Jian cho biết: "Việc nội địa hóa sản xuất tại đây đã giúp chúng tôi giảm 40% chi phí vận chuyển so với việc xuất khẩu từ Trung Quốc sang Jakarta". Nhà máy cũng được hưởng lợi từ các hiệp định thương mại tự do (FTA) của Việt Nam với EU và ASEAN, giúp loại bỏ thuế quan đối với hầu hết các mặt hàng đồ chơi xuất khẩu.

Chính phủ Việt Nam còn đưa ra thêm nhiều ưu đãi thuế hấp dẫn: các nhà sản xuất đồ chơi nước ngoài được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp từ 4 đến 10 năm, tiếp theo là giảm thuế 50% trong 5 đến 10 năm. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức, bao gồm thiếu hụt lao động lành nghề (đặc biệt là trong lĩnh vực lắp ráp đồ chơi điện tử) và nguồn cung cấp linh kiện chất lượng cao trong nước còn hạn chế – buộc nhiều doanh nghiệp phải nhập khẩu 40-60% nguyên liệu thô từ Trung Quốc.

Mexico: Trung tâm gia công phần mềm gần bờ cho Bắc Mỹ

Mexico đã trở thành điểm đến lý tưởng cho các công ty đồ chơi nhắm đến thị trường đồ chơi trị giá 38 tỷ đô la Mỹ, tận dụng lợi thế về vị trí địa lý và Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA). Việc đặt sản xuất gần thị trường mục tiêu (nearshoring) đã trở thành thuật ngữ phổ biến trong ngành, vì các nhà máy ở Mexico có thể giao đồ chơi đến các nhà bán lẻ Mỹ trong vòng 3-5 ngày, so với 25-35 ngày từ Trung Quốc.

Năm 2025, Auldey Toys đã mở một nhà máy ở Monterrey, Mexico, tập trung vào sản xuất đồ chơi giáo dục và bộ lắp ráp cho thị trường Mỹ. Ông Li Ming cho biết: "Hiệp định USMCA cho phép chúng tôi tránh thuế quan của Mỹ đối với đồ chơi Trung Quốc, và thời gian giao hàng ngắn hơn giúp chúng tôi đáp ứng nhanh hơn nhu cầu bán lẻ - chẳng hạn như tăng cường sản xuất cho mùa lễ hội." Hiện tại, nhà máy này cung cấp 20% đơn đặt hàng của Auldey tại Mỹ, và dự kiến ​​sẽ tăng lên 40% vào năm 2027.

Lợi thế của Mexico không chỉ nằm ở vị trí địa lý: ngành sản xuất của nước này có lực lượng lao động lành nghề (với kinh nghiệm trong lĩnh vực điện tử và ép nhựa) và tiếp cận được mạng lưới hậu cần của Hoa Kỳ. Tuy nhiên, chi phí năng lượng cao hơn và những lo ngại về an ninh ở một số khu vực đã thúc đẩy các công ty đầu tư vào các giải pháp an ninh tại chỗ và năng lượng tái tạo để giảm thiểu rủi ro.

Quản lý hợp tác đa quốc gia: Thách thức và chiến lược

Mặc dù sản xuất phi tập trung toàn cầu mang lại khả năng phục hồi, nhưng nó cũng tạo ra những thách thức phức tạp trong việc phối hợp. Các công ty đồ chơi phải xử lý các quy định khác nhau, sự khác biệt về văn hóa và các vấn đề về khả năng theo dõi chuỗi cung ứng để đảm bảo hoạt động trơn tru.

Những thách thức chính

Khả năng hiển thị chuỗi cung ứng:Việc theo dõi các linh kiện từ nhiều quốc gia khác nhau—chẳng hạn như các bộ phận nhựa từ Trung Quốc, linh kiện điện tử từ Việt Nam và bao bì từ Mexico—có thể dẫn đến chậm trễ nếu không được quản lý đúng cách. Một khảo sát năm 2024 của CTJPA cho thấy 45% các nhà xuất khẩu đồ chơi có nhà máy ở nước ngoài coi "khả năng theo dõi chuỗi cung ứng kém" là thách thức hàng đầu của họ.

Kiểm soát chất lượng:Duy trì chất lượng nhất quán giữa các nhà máy ở các quốc gia khác nhau là một thách thức khác. "Công nhân Việt Nam có trình độ kỹ năng khác với công nhân Trung Quốc, vì vậy chúng tôi phải đầu tư vào đào tạo bổ sung để đảm bảo đồ chơi của chúng tôi đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn của EU", Wang Jian giải thích.

Tuân thủ quy định:Mỗi quốc gia đều có các quy định an toàn riêng (chẳng hạn như tiêu chuẩn của Ủy ban An toàn Sản phẩm Tiêu dùng Hoa Kỳ và tiêu chuẩn EN 71 của EU) và các quy tắc thuế, buộc các công ty phải thuê chuyên gia địa phương để tránh vi phạm quy định.

Các chiến lược quản lý hiệu quả

Để vượt qua những thách thức này, các công ty đồ chơi đang áp dụng những chiến lược đổi mới:

Số hóa:Nhiều doanh nghiệp đang sử dụng các hệ thống quản lý chuỗi cung ứng (SCM) dựa trên điện toán đám mây – như SAP và Oracle – để theo dõi hàng tồn kho, lịch trình sản xuất và vận chuyển theo thời gian thực. Alpha Group sử dụng công cụ SCM tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) giúp cảnh báo các nhóm về những sự chậm trễ tiềm tàng (chẳng hạn như thiếu linh kiện tại Việt Nam) và đề xuất các nhà cung cấp thay thế. Ông Wang Jian cho biết: "Điều này đã giúp giảm 30% sự chậm trễ trong sản xuất của chúng tôi".

Nhóm bản địa hóa:Việc tuyển dụng các nhà quản lý và kỹ sư địa phương đã trở nên vô cùng quan trọng đối với sự thành công. Nhà máy của Auldey tại Mexico sử dụng một đội ngũ vận hành địa phương để xử lý việc tuân thủ quy định, quan hệ lao động và hậu cần, trong khi trụ sở chính tại Trung Quốc giám sát chiến lược toàn cầu. "Các đội ngũ địa phương hiểu rõ thị trường và văn hóa hơn - họ đã giúp chúng tôi đàm phán được những thỏa thuận tốt hơn với các nhà cung cấp địa phương," Li Ming nhận xét.

Quan hệ đối tác chiến lược:Các công ty đang hợp tác với các nhà cung cấp địa phương để giảm sự phụ thuộc vào hàng nhập khẩu từ Trung Quốc. Tập đoàn Alpha đã ký kết thỏa thuận với hai nhà sản xuất nhựa của Việt Nam để cung cấp 30% nguyên liệu thô, giúp rút ngắn thời gian giao hàng và giảm chi phí vận chuyển.

Quỹ dự trữ khẩn cấp:Để ứng phó với những sự cố bất ngờ (như thiên tai hoặc chậm trễ tại biên giới), các công ty đang duy trì lượng hàng tồn kho khẩn cấp từ 10-15% các linh kiện quan trọng tại mỗi cơ sở sản xuất. "Trong cơn bão Otis ở Mexico năm 2024, lượng hàng tồn kho khẩn cấp đã giúp chúng tôi duy trì sản xuất trong hai tuần", Li Ming nói thêm.

Xu hướng tương lai:Mô hình "Trung Quốc + Bắc" trở nên phổ biến

Các chuyên gia trong ngành dự đoán rằng mô hình "Trung Quốc + N" - giữ Trung Quốc là cơ sở sản xuất cốt lõi đồng thời bổ sung thêm 1-2 trung tâm sản xuất ở nước ngoài - sẽ trở thành tiêu chuẩn cho các nhà xuất khẩu đồ chơi lớn. Trung Quốc sẽ vẫn đóng vai trò quan trọng nhờ chuỗi cung ứng hoàn thiện, lực lượng lao động lành nghề và quy mô sản xuất: dự kiến ​​60-70% sản lượng đồ chơi toàn cầu vẫn sẽ tập trung tại Trung Quốc vào năm 2030, nhưng với mạng lưới các cơ sở sản xuất thứ cấp đa dạng hơn.

"Trung Quốc không bị thay thế mà đang được bổ sung," Sarah Lee, nhà phân tích cấp cao tại Euromonitor International, cho biết. "Các nhà máy Trung Quốc sẽ tiếp tục đảm nhận sản xuất số lượng lớn, phức tạp (như đồ chơi điện tử), trong khi Việt Nam và Mexico tập trung vào các sản phẩm đặc thù của thị trường và các đơn đặt hàng cần phản hồi nhanh."

Tính bền vững cũng sẽ đóng vai trò lớn hơn trong các quyết định về chuỗi cung ứng. Nhiều công ty đang thiết kế các nhà máy ở nước ngoài của họ để sử dụng năng lượng tái tạo (như năng lượng mặt trời ở Việt Nam) và giảm lượng khí thải carbon, phù hợp với các quy định về tính bền vững của EU và Mỹ. "Nhà máy của chúng tôi ở Mexico hoạt động bằng 50% năng lượng mặt trời, điều này không chỉ giúp giảm chi phí mà còn làm cho sản phẩm của chúng tôi hấp dẫn hơn đối với các nhà bán lẻ có ý thức về môi trường như Target và Walmart", Li Ming cho biết.

Khi ngành công nghiệp đồ chơi bước vào kỷ nguyên sản xuất toàn cầu mới, chìa khóa thành công nằm ở sự cân bằng: tận dụng thế mạnh của từng cơ sở sản xuất, đầu tư vào các công cụ kỹ thuật số để phối hợp và duy trì sự linh hoạt để ứng phó với những thay đổi về địa chính trị và thị trường. Đối với các nhà xuất khẩu, sự chuyển đổi từ "Sản xuất tại Trung Quốc" sang "Sản xuất toàn cầu" không còn là một lựa chọn mà là một điều cần thiết để phát triển mạnh trong thị trường đồ chơi toàn cầu đầy cạnh tranh.